آب قلیل

آب قلیل در فقه اسلامی به آبی گفته می‌شود که از نظر مقدار کم باشد و به حد آب کر (حدود ۳۸۴ لیتر) نرسد و جاری نباشد. این آب در میان اقسام آب‌های پاک (کر، جاری، قلیل و مضاف) جایگاه میانی دارد کاربردهای فقهی آب قلیل شامل سه حوزه اصلی است: ۱. تطهیر نجاسات ۲. استفاده در وضو و غسل ۳. مصارف غیرعبادی

مفهوم شناسی

معنای لغوی : واژه «قلیل» در زبان عربی به معنای کم و اندک در مقابل «کثیر» به معنای زیاداست.

معنای اصطلاحی: دراصطلاح فقهی، آب قلیل به آبی گفته می‌ شود که نه جاری باشد نه کر باشد و نه آب چاه باشد. معیار حجمی آب قلیل این است که از حد آب کر که معادل ۳۸۴ لیتر است کمتر باشد.

جایگاه فقهی

آب به عنوان یکی از موارد پاک کننده داری اقسامی است: ۱. آب جاری ۲.آب محقون (ثابت) ۳.آب مضاف.

آب قلیل از موارد آب محقون است که ثابت و بدون حرکت می باشد خواه در ظرف باشد یا در غیر ظرف آب قلیل در مقابل آب کر می باشد. آب قلیل در نظام طبقه‌ بندی آب‌ ها جایگاه میانی دارد یعنی پایین‌ تر از آب کر و جاری از نظر ماندگاری در مقابل نجاست و بالا تر از آب مضاف از نظر قابلیت استفاده در طهارت است. این جایگاه، باعث شده است که آب قلیل در شرایط عدم دسترسی به آب های دیگر، به عنوان منبع طهارت مطرح شود.

نوع موضوع

یکی از مراحل موضوع شناسی عناوین فقهی شناخت نوع موضوع است به این دلیل که شناخت موضوع در فرایند شناخت منابع و روش شناسی موضوع دخیل است.آب قلیل یک عنوان منصوص است که لفظ آن در روایات آمده است.ref>مبانی مرکز موضوع شناسی احکام فقهی، ص ۷۷.</ref>

عناوین همگون

آب کر:آب کُرّ آبی است که مقدار آن به حدّ کُرّ یعنی 384 لیتر برسد و اگر به نجاست آلوده شود، تا وقتی رنگ، بو یا مزه‌اش عوض نشده نجس نمی‌شود، و اگر هم بر اثر نجاست تغییر کند، با برطرف شدن این تغییر دوباره پاک می‌شود، و نیاز به افزودن آب دیگر ندارد.

آب جاری:آب جاری آبی است که از زمین می‌ جوشد و جریان دارد، چه جریانش روی زمین دیده شود و چه در زیر زمین باشد.

آب مضاف: آب مضاف آبی است که برای صدق عنوان «آب » بر آن، نیاز به قیدی اضافه دارد یعنی یا از یه چیز دیگری گرفته شده (مثل آب میوه)، یا با چیزی دیگری مخلوط شده که اسم آب به‌ تنهایی بر آن صدق نمی کند.

کاربردهای فقهی

۱. پاک کردن نجاسات: آب به عنوان یکی از مواد پاک‌ کننده برای از بین بردن نجاسات می باشد آب قلیل هم که از اقسام آب است برای پاک کردن نجاست استفاده می شود.

۲.طهارت برای عبادات (وضو و غسل): آب قلیل برای انجام وضو و غسل مورد استفاده قرار می‌ گیرد.