آب قلیل

آب قلیل در فقه اسلامی آبی است که از نظر مقدار کم باشد و به حد آب کر (حدود ۳۸۴ لیتر) نرسد، این آب در میان اقسام آب‌ های پاک (آب کر، آب جاری، آب چاه و آب باران) جایگاه میانی دارد کاربردهای فقهی آب قلیل در دو مورد است: ۱. تطهیر نجاسات ۲. استفاده در وضو و غسل

مفهوم شناسی

در فقه اسلام، «آب» به عنوان اصلی‌ ترین مطهر (پاک‌ کننده) شناخته می‌شود، اما تأثیر گذاری آن در تطهیر و میزان تأثیر پذیری‌ آن از نجاسات، کاملاً تابع «مقدار» و «منبع» آن است. تقسیم‌ بندی آب به «قلیل» و «کثیر»، صرفاً یک تقسیم‌ بندی مقداری نیست، بلکه مرزی است که حکم به «انفعال» (متنجس شدن با ملاقات نجاست) یا «عدم انفعال» را تعیین می‌ کند. از این رو، شناخت دقیق ماهیت آب قلیل، کلید درک احکام مربوط به طهارت در شرایط محدودیت منابع آبی است.

معنای لغوی : واژه «قلیل» در زبان عربی به معنای کم و اندک در مقابل «کثیر» به معنای زیاداست.

معنای اصطلاحی: دراصطلاح فقهی، آب قلیل به آبی گفته می‌ شود که مقدار آن کم تر از حد باشد. معیار حجمی آب قلیل این است که از حد آب کر که معادل ۳۸۴ لیتر است کمتر باشد. ویژگی اصلی این آب در فقه، «انفعال» یا متنجس شدن با ملاقات نجاست است، حتی اگر اوصاف سه‌ گانه (رنگ، بو، مزه) آن تغییر نکند.

جایگاه فقهی

آب به عنوان یکی از مواد پاک کننده داری اقسامی است:

۱.آب کر: آب کُرّ آبی است که مقدار آن به حدّ کُرّ یعنی ۳۸۴ لیتر برسد و یا بیش تر باشد و اگر با نجاست ملاقات کند، تا وقتی رنگ، بو یا طعم آن عوض نشده متنجس نمی‌ شود، و اگر هم بر اثر ملاقات نجاست یکی از این موارد تغییر کند، با بر طرف شدن این تغییر دوباره پاک می‌ شود، و نیاز به افزودن آب دیگری ندارد.

۲.آب جاری: آب جاری آبی است که از زمین می‌ جوشد و جریان دارد، چه جریان آن روی زمین دیده شود و چه در زیر زمین باشد.

۳.آب چاه: آبی است که از زمین می ‌جوشد و دارای ماده است؛ این آب به دلیل اتصال به ماده و منبع که در حال جوشش است، در حکم آب جاری محسوب می ‌شود و تا زمانی که بو، رنگ یا طعم آن بر اثر نجاست تغییر نکند، پاک باقی می‌ ماند حتی اگر مقدار آن کمتر از کُر باشد.

۴.آب باران: آبی است که در زمان بارش از آسمان، حکم آب جاری را دارد و با ملاقات نجاست نجس نمی ‌شود و هر متنجسی را تطهیر می ‌کند.

۵.آب قلیل: آب قلیل از موارد آب مطلق و در زمره آب محقون است یعنی آبی که در یک مکان نگه داشته شده و جریان ندارد و بدون حرکت می باشد خواه در ظرف باشد یا در غیر ظرف آب قلیل در مقابل آب کر می باشد. آب قلیل در نظام طبقه‌ بندی آب‌ ها جایگاه پایینی دارد یعنی پایین‌ تر از آب کر و جاری از نظر پایداری در مقابل نجاست و قابلیت استفاده در طهارت است. این جایگاه و شرایط خاص تطهیر با آب قلیل باعث شده است که آب قلیل در شرایط عدم دسترسی به آب های دیگر که تطهیر با آنان آسان تر است ، به عنوان منبع طهارت مطرح شود.

نوع موضوع

یکی از مراحل موضوع شناسی عناوین فقهی شناخت نوع موضوع است به این دلیل که شناخت موضوع در فرایند شناخت منابع و روش شناسی موضوع دخیل است. آب قلیل یک عنوان منصوص و مقید شرعی است که لفظ آن در روایات آمده است.

عناوین همگون

آب کر:آب کُرّ آبی است که مقدار آن به حدّ کُر یعنی ۳۸۴ لیتر برسد و اگر به نجاست آلوده شود، تا وقتی رنگ، بو یا مزه‌اش عوض نشده نجس نمی‌شود، و اگر هم بر اثر نجاست تغییر کند، با برطرف شدن این تغییر دوباره پاک می‌شود، و نیاز به افزودن آب دیگر ندارد.

کاربردهای فقهی

۱. پاک کردن نجاسات: آب به عنوان یکی از مواد پاک‌ کننده برای از بین بردن نجاسات می باشد آب قلیل هم که از اقسام آب است با شرایطی برای پاک کردن نجاست استفاده می شود.

۲.طهارت برای عبادات (وضو و غسل): آب قلیل برای انجام وضوء و غسل مورد استفاده قرار می‌ گیرد.