درنا سانان

درنا سانان

پرندگان حلال‌گوشت
درنای معمولی یا درنای خاکستری از خانواده درنا سانان
اطلاعات عمومی
نام انگلیسی	Gruiformes
زیرگونه	درناها، هوبره‌ها، یلوه‌ها و چَنگرها
زیستگاه	ایران: دشت‌ها، بیابان‌ها، و تالاب‌ها
سیخک پشت پا	دارد
چینه‌دان	دارد
سنگ‌دان	دارد
حکم فقهی	حلال‌گوشت
حکم فضله	پاک

درناسانان (Gruiformes) راسته‌ای از پرندگان حلال‌گوشت شامل سه تیرهٔ درناها (Gruidae)، هوبره‌ها (Otididae)، یلوه‌ها و چَنگرها (Rallidae) است که در ایران هر سه گروه حضور دارند. درناها و هوبره‌ها معمولاً در دشت‌ها و بیابان‌ها و یلوه‌ها در تالاب‌ها زندگی می‌کنند. رژیم غذایی آن‌ها شامل گیاهان، دانه‌ها، حشرات و آبزیان کوچک است. از نظر فقهی، گوشت و تخم برخی گونه‌ها پس از رعایت ذبح شرعی حلال است. گونه‌هایی مانند درنای سیبری و هوبره در معرض تهدید هستند.

طبقه‌بندی علمی

راسته درناسانان با نام لاتین: Gruiformes شناخته می شود. این راسته شامل خانواده‌ها و گروه‌های متنوعی است، از جمله:

• Gruidae — درناهاGruiformes
• Otididae — هوبره‌هاGruiformes
• Rallidae — یلوه‌ها، چَنگرها، طاووسک‌ها، و پرندگان مشابهGruiformes

⚠️ نکته مهم: در طبقه‌بندی علمی مدرن، هوبره‌ها اغلب در خانوادهٔ Otididae جداگانه و یلوه‌ها در Rallidae طبقه‌بندی می‌شوند؛ یعنی «درناها» (Gruidae) خانوادهٔ اصلیِ «درنا» هستند. اما در برخی منابع و برخی فرهنگ‌های محلی ایران، «درناسانان» به شکل وسیع‌تری به هر سه گروه اطلاق می‌شود.

اعضای مهم در طبیعت ایران و جهان

اعضای مهم این پرنده در طبیعت ایران و جهان به سه دسته اصلی تقسیم می شوند:

درناها (Gruidae)

گروهی از بزرگ‌ترین پرندگان راسته درناسان با گردن و پاهای بلند، بال‌های پهن و پرواز قدرتمند. گونه‌هایی که در ایران گزارش شده‌اند:

• درنای معمولی، درنای اوراسیایی یا درنای خاکستری
• درنای کوچک (یلوه) / دِمویزل کرِین (Anthropoides virgo) — از جمله کوچک‌ترین درناها که به‌طور مهاجر در برخی مناطق واقع می‌شود.
• درنای سیبری (Leucogeranus leucogeranus) — گونه بسیار نادر و در معرض تهدید؛ در گذشته زمستان‌گذرانی در ایران گزارش شده است.

هوبره‌ها (Otididae)

• پرندگان زمینی با جثه نسبی بزرگ، پاهای قوی، و زیست در دشت‌ها و بیابان‌ها
• در ایران چند گونهٔ هوبره وجود دارد؛ معروف‌ترین‌ها: هوبره معمولی (Chlamydotis undulata) و همچنین میش‌مرغ بزرگ (معادل یک Bustard)

یلوه‌ها، چَنگرها و پرندگان تالابی (Rallidae)

• پرندگان کوچکتر تا متوسط، ساکن تالاب‌ها و لجن‌زارها، با بدنی فشرده و پرواز ضعیف یا غیرپایدار.
• شامل انواع «یلوه»، «چنگر»، «طاووسک»، «کاکایی» و «مرغ‌های آبزی کوچک» هستند. این پرندگان اغلب با دنیای تالابی و آب‌های کم‌عمق ارتباط دارند.

فهرست اسامی درنا سانان

• درنای معمولی
• درنای طناز
• درنای سیبری
• یِلوه آبی
• یِلوه حنایی
• یِلوه کوچک
• یِلوه نوک سبز
• یِلوه خالدار
• طاووسک
• چَنگر
• چَنگر نوک سرخ
• زنگوله‌بال
• میش‌مرغ
• هوبره

تغذیه و زیستگاه

• درناها: معمولاً در تالاب‌ها، نم‌زارها، دشت‌های مرطوب و مناطق وسیع باز یافت می‌شوند. رژیم غذایی آن‌ها غالباً شامل گیاهان آبزی، دانه‌ها، حشرات، دوزیستان یا مهره‌داران کوچک در صورت امکان است.
• هوبره‌ها: عمدتاً در دشت‌ها، بیابان‌ها و مراتع خشک زندگی می‌کنند؛ غذا خوراک‌شان ترکیبی از دانه‌ها، گیاهان خشکی، حشرات و گاهی مهره‌داران کوچک است.
• یلوه‌ها / چَنگرها: در نزدیکی آب — مرداب‌ها، باتلاق‌ها، لجن‌زارها و اراضی مرطوب — ساکن‌اند؛ تغذیه‌شان شامل گیاهان آبزی، جوانه‌ها، حشرات، نرم‌تنان و آبزیان کوچک است.Gruiformes

وضعیت حفاظتی

• بسیاری از گونه‌های درناگران (Gruidae) به‌دلیل تخریب زیستگاه، آلودگی تالاب‌ها و شکار، در معرض خطر هستند. مثلاً درنای سیبری، گونه‌ای بسیار آسیب‌پذیر است.
• هوبره‌ها و برخیBustardها نیز به دلیل فشار شکار و کاهش زیستگاه دچار تهدیدند.

دیدگاه فقهی

دیدگاه فقهی درباره گوشت، تخم و فضله این پرنده؛ در منابع فقهی «درناسانان» در معنای عام — شامل درنا، هوبره و یلوه/چَنگر/طاووسک — مورد گفت‌وگو قرار گرفته‌اند:

• گوشت: حلال
• تخم: حلال
• فضله: پاک